Ligging
Nieuw-Zeeland ligt op het zuidelijk halfrond in de Grote Oceaan. De totale landoppervlakte is 268.680 km2, de totale kustlijn bedraagt 15.134 kilometer. Ter vergelijking: Nederland is 41.528 km2 groot, waarmee Nieuw Zeeland dus 6,5 keer zo groot is als Nederland. Nieuw Zeeland bestaat uit verschillende eilanden, het Noordereiland, het Zuidereiland, het eiland Stewart en een aantal kleinere. Het compacte Noordereiland is nagenoeg even groot als het langgerekte Zuidereiland.
Het meest noordelijke punt van Nieuw-Zeeland zijn de Surfille Cliffs. Het meest zuidelijke punt is de zuidwestkaap van het eiland Stewart. De afstand tussen deze twee punten bedraagt ongeveer 1600 kilometer. Nieuw Zeeland ligt precies halverwege de evenaar en de Zuidpool. Wellington is de meest zuidelijke hoofdstad ter wereld. Buurland Australië ligt op 2200 km afstand. Beide landen worden van elkaar gescheiden door de Tasmanzee.
Geschiedenis
De legende wil dat het land rond 950 is ontdekt door de Polynesische ontdekkingsreiziger Kupe, waarna hij terugkeerde naar zijn vaderland Hawaiki. Vier eeuwen later ging een vloot kano's, met Kupe's aanwijzingen in de hand, op zoek naar het nieuwe land. Zij noemden het land Aotearoa, "Het land van de lange witte wolk". In 1642 zond de VOC, op zoek naar handelsgebieden, Albert Tasman vanuit Java naar het zuiden. Hij en de bemanning van de schepen "Zeehaen" en "Heemskerck" zagen de bergen. Tasman wilde aan land gaan, maar de ruwe branding voor de kust dreef hem naar het noorden, waar hij een rustige plaats vond in wat nu de Golden Bay heet. Vijandige Maori's ramden een sloep en vermoordden vier matrozen. Tasman noemde de baai "Moordenaarsbaai" en vertrok weer zonder nadere verkenning. Het land werd "Staete Landt" genoemd en later Nieuw Zeeland.
Pas in 1769 zetten Europeanen voet aan wal onder leiding van James Cook. Toevallig voer een franse expeditie, onder leiding van Jean de Surville, eind 1769 vlak achter Cook, maar ze waren zich niet van elkaars aanwezigheid bewust. Cook eist het land voor Engeland op. Na Cook kwam de stroom Europeanen langzaam op gang. Slechts weinigen vestigden zich permanent. Zij kwamen voor snelle winst, voor walvissen, zeehonden en hout. Tussen 1820 en 1830 sneuvelden tenminste 20.000 Maori tijdens "musketoorlogen" tussen stammen.
Het "Verdrag van Waitangi" ( 1840) is de stichtingsoorkonde van Nieuw Zeeland; het is een overeenkomst tussen de Engelse regering en de Maori. Toen het werd getekend zullen de meeste van de 50 Maori-stamhoofden die hun naam eronder zetten, de implicaties van hun daad niet hebben begrepen. De Maori gaven koningin Victoria het recht land te kopen, waarvoor ze in ruil alle rechten en privileges van Britse onderdanen ontvingen. Een clausule schonk ze ook vol en exclusief eigendom van hun landen en landgoederen, bossen en visgronden. Er onstonden misverstanden omdat er twee versies (Engels en Maori) waren met verschillende betekenissen. Het Maori kent namelijk geen individueel eigendom, doch slechts stameigendom. Zo braken in 1860 de Landoorlogen uit. Het conflict ontstond in Waitara, Taranaki, en ging om de verkoop van land aan de regering door een stamhoofd van de Te Ati-Awa-stam die geen toestemming van zijn stam had. Tegen 1869 eindigden de Landoorlogen, omdat het verzet van de Maori afnam. De landverkopingen namen toe, veelal onder dwang. De oorlogen leidden tot confiscatie van 12.000 km2 land door de regering.Tot op de dag van vandaag duren de controverses over het Verdrag voort. Zo werd in 1975 het Waitangi Tribunaal ingesteld om aanspraken van Maori op geconfisqueerd land te onderzoeken en te compenseren. in 1997 wordt bijvoorbeeld de Ngai Tahu-stam voor confiscatie van hun land gecompenseerd.
In de Eerste Wereldoorlog moest de jonge natie zich bewijzen. In 1915 vormden Nieuw Zeelanders samen met Australiërs het Australian and New Zealand Army Corps (ANZAC). Voor een klein land heeft Nieuw Zeeland enorme verliezen geleden in de oorlog. Van de totaal 110.000 manschappen stierven er 16.697 en raakten er 41.262 gewond. De oorlog wordt gezien als de vuurproef waarin het nationale karakter van het land werd gesmeed. Op 25 april (Anzac Day) worden de soldaten herdacht.
De eerste Labour-regering (1935), werkte zich uit de crisistijd. Nieuw Zeeland kreeg veel bijval als sociale werkplaats van de wereld, met zijn inkomensafhankelijke gezondheidsprogramma en uitgebreide pensioenbeleid.
In 1947 wordt het land onafhankelijk van Engeland, maar blijft lid van de Gemenebest. Na de Tweede Wereldoorlog, waarin Nieuw Zeelanders vochten op Kreta, in Italië en het Midden Oosten, richtte het land zich voor zijn militaire veiligheid tot de VS, maar bleef economisch sterk verbonden met Engeland. Nog in 1960 ging 55% van de export naar Engeland. Aan deze gouden jaren kwam een einde toen The Old Country in 1973 toetrad tot de Europese Unie. Binnen 20 jaar na toetreding tot de EU ging nog maar 6 % van de export naar Engeland. De landen in Zuid Oost Azië zijn nu de belangrijkste afnemers.
In 1981 wordt de eerste Maoritalige kleuterschool geopend en in 1987 wordt Maori een officiële taal.
Nieuw Zeelanders koesteren hun geschiedenis met liefde hoewel die eigenlijk maar zeer jong is. Zo betaalt men grif entreegeld om een huis van 150 jaar oud te bezichtigen.
Landschap
In geen ander land ter wereld vind je op zo'n kleine oppervlakte zoveel verschillende landschappen. In God's Own Country, zoals de Nieuw-Zeelanders hun land noemen, ontbreken eigenlijk alleen woestijnen.
In het hart van het Noordereiland liggen de vulkanen Ruapehu, Tongariro en Ngauruhoe. Je kunt er in de winter skiën op vulkaanhellingen. Aan de westkust ligt bij New Plymouth de vulkaan Taranaki. Het dampen en gassen uitbrakende White Island ligt ongeveer 50 km ten noorden van Tauranga in de Bay of Plenty. Dat ook een gedoofde vulkaan spectaculair kan zijn bewijst de opengereten Tarawera bij Rotorua. Vlakbij Auckland ligt in de Hauraki Gulf de vulkaan Rangitoto, die makkelijk te beklimmen is.
In de omgeving van Rotorua is veel geothermische activiteit aanwezig; spuitende geisers, warmwaterbronnen, kokende modderpoelen en dampende rotsformaties. Bij Taupo ligt de kleine geothermische vlakte Craters of the Moon. Je kunt op verschillende lokaties een thermaal bad nemen. Op het Noordereiland in Rotorua, Taupo, Mount Maunganui en Hotwater Beach (Coromandel). Op het Zuidereiland in Hanmer Springs.
Inheemse bossen bezitten boomsoorten die nergens anders ter wereld voorkomen. In het Waipoua Forest (Northland) staan eeuwenoude kauribomen. Het nog ongerepte Stewart Island bestaat vrijwel geheel uit inheems bos. In de oerbossen komen meer dan 90 varensoorten en tientallen typen boomvarens voor. Het blad van de koningsvaren met zijn zilveren onderkant is het nationale symbool van het land.
De hoogste pieken van de Zuidelijke Alpen (Zuidereiland) zijn met eeuwige sneeuw bedekt. Mount Cook (3754m), Mount Tasman (3499m) en Mount Dampier (3440m). In de Zuidelijke Alpen liggen een paar spectaculaire gletsjers, waarvan de Tasmangletsjer de grootste is. Je kunt je door een helicopter op het sneeuwveld van een gletsjer laten afzetten. Ook spectaculair is een gletsjerwandeling onder leiding van een gids.
Van alle meren is Lake Taupo (Noordereiland) het grootst en zijn Lake Waikaremoana (Noordereiland) en Lake Te Anau (Zuidereiland) het mooist. Het kleine en ondiepe Lake Matheson is bekend om zijn weerspiegelingen van het Mount Cook massief.
Van de fjorden in de zuidwesthoek van het Zuidereiland zijn alleen de Milford Sound en Doubtful Sound voor toeristen te verkennen. Watervallen kletteren er van steile rotswanden naar beneden. De Mitre Peak in de Milford Sound is de hoogste berg ter wereld die rechtstreeks vanuit zee omhoog rijst. De kans is groot om er zeehonden, dolfijnen en kuifpinguïns te zien. De fjorden in de Marlborough Sounds in het noorden van het Zuidereiland zijn beter bereikbaar. De veerboten die tussen beide hoofdeilanden varen doen de Queen Charlotte Sound aan.
Nieuw-Zeeland heeft nog meer spectaculaire kustvormen; Langgerekte zandstranden (Ninety Mile Beach), beschutte baaien met zandstrandjes (Bay of Islands, Abel Tasman NP), rotskusten (Pancake Rocks), kliffen (Cape Foulwind, Cape Reinga, Cape Kidnappers) en duinen (Farewell Spit).
Het land is in gebieden met kalksteen ook ondergronds spectaculair. Van de vele grotten zijn de Waitomo Caves het mooist en best toegankelijk. Je vaart er in een bootje doorheen en ziet aan de zoldering een indrukwekkende sterrenhemel van miljarden glimwormen. Je kunt er ook blackwaterraften. Op het Zuidereiland zijn de glimwormen van Te Anau te bezoeken. De Dragon's Caves in het Paparoa NP zijn een eldorado voor abseilers, blackwaterrafters en klimmers.
Agrarisch land ligt op het Noordereiland in de Waikato (veeteeltbedrijven en paardenfokkerijen), Taranaki (veeteelt), Hawkes Bay (fruit) en Bay of Plenty (fruit). Op het Zuidereiland zijn de Canterbury Plains (akkerbouw) zeer vruchtbaar. Kiwi's worden op het Noordereiland geteeld in Hawke's Bay en de Bay of Plenty. Op het Zuidereiland in de omgeving van Nelson. Wijngebieden liggen op het Noordereiland bij Auckland, Gisborne en Napier en op het Zuidereiland in de streek Marlborough.
Bevolking
In Nieuw-Zeeland wonen ruim 4,1 miljoen mensen. De gemiddelde bevolkingsdichtheid bedraagt ongeveer 15 inwoners per km². (In Nederland is dit 484!!! en in ons idyllische Heemskerk 1.325!!!) 70% van hen woont op het Noordereiland, waarvan al een miljoen in Auckland. De hoofdstad Wellington telt ca. 325.000 inwoners. De grootste steden op het Zuideiland zijn Christchurch (300.000 inwoners), de eilandhoofdstad, en Dunedin (120.000). Ongeveer 70% van de bevolking leeft in de vijf grootste steden.
De meeste inwoners zijn van Britse afkomst. Er wonen ongeveer 39.000 Nederlandse emigranten. De Maori vormen 15% van de bevolking. Zij zijn de nazaten van meer dan 500 Maoristammen. Met de kolonisatie door de blanken daalde de Maoribevolking snel. Door ingevoerde besmettelijke ziekten moesten enorme aantallen het onderspit delven. Toen op 6 februari 1840 het Verdrag van Waitangi werd gesloten, waren er 100.000 Maori en slechts 1.000 europese kolonisten. 18 jaar later verkeerde de blanke bevolking al in de meerderheid. Anders dan in Australië, waar men zich schrijnend weinig op de belangen van de Aboriginals bekommerde, hoopte de Engelse Kroon in Nieuw Zeeland op een goede verstandhouding met de Maori. Al tientallen jaren leven de Maori en de Pakeha (de blanke bewoners, zo genoemd door de Maori) harmonisch náást elkaar, maar niet mét elkaar. De laatste twintig jaar wordt het land overspoeld met Polynesiërs en Aziaten. De bevolking spreekt Engels, met een duidelijk hoorbaar accent. Ze hebben de Engelse taal verrijkt met enkele eigen woorden. De Maori hebben een eigen taal, die echter nog maar weinig gesproken wordt.
Economie
Landbouw en veeteelt zijn de belangrijkste bedrijfstakken, met vlees, zuivelproducten en hout als overheersende producten, maar de noodzaak om op de wereldmarkt te concurreren schiep behoefte aan diversificatie. Nieuw Zeeland is een pionier op het gebied van landbouwonderzoek en loopt voorop in de dieren- en gewassentechnologie. De wijnen, met name de witte, worden nu internationaal gewaardeerd en levensmiddelen worden geëxporteerd naar markten in Azië, Europa en Amerika. Toerisme is ook een belangrijke tak van industrie. Het land bezit geen grote minerale rijkdommen, maar kan wel gebruikmaken van zijn eigen natuurlijke gas en olie. Het kent ook geen industrie, maar er lijkt zich nu een exportmarkt in informatica, elektronica en scheepsbouw te ontwikkelen. De recessie in de jaren tachtig leidde tot een verschuiving van een verzorgingsstaat tot een "de gebruiker betaalt"-beleid, met privatisering van staatsondernemingen.
Cultuur
Het land kent een Europese- en Maoricultuur. Eerstgenoemde cultuur vertoont typisch Engelse- en Schotse elementen. Maar ook Joegoslaven en Nederlanders houden folkloristische feesten uit hun vaderland in stand.
Toeristen komen vooral voor de 'onbekende' Maoricultuur. Rotorua op het Noordereiland is het kloppende hart van deze cultuur. Veel hotels en ontmoetingshuizen organiseren een hangi in combinatie met Maorizang en -dans. Een hangi is een maaltijd waarbij vlees, vis en groente in de hete grond zijn gaargestoomd. Wat bij optredens opvalt is dat de vrouwen en mannen gescheiden zingen. Bij de mannen is de Haka heel spectaculair. Dat is een oorlogsdans, waarbij het ritme wordt aangegeven met handgeklap of gestamp.
Op het Noordereiland is veel Maori-architectuur te zien. Vooral ontmoetingshuizen en kerken, die verfraaid zijn met kunstig houtsnijwerk (gestilleerde goden en voorouders) en mooi geweven panelen. Op het Zuidereiland zijn relatief weinig uitingen van Maoricultuur te achterhalen.
Staatsvorm
Nieuw-Zeeland is een zelfstandig land met een eigen parlementair systeem. Het land, lid van het Gemenebest, erkent de Britse vorstin als koningin. Zij neemt echter geen deel aan de Nieuw-Zeelandse politiek. Het parlement bestaat uit één kamer; het huis van afgevaardigden. Nieuw Zeeland was het eerste land met vrouwenkiesrecht (1893)
Religie
De meeste bewoners hangen het Anglicaanse- (Church of England), Presbyteriaanse- of Rooms Katholieke geloof aan. Je bent altijd welkom om een dienst of mis in welke kerk dan ook bij te wonen.
De dieren
Oorspronkelijk kwamen in Nieuw-Zeeland geen landzoogdieren voor. Wel leefden in de bossen meer dan 250 soorten vogels. Er bestond een perfecte natuurlijke balans tussen de vegetatie en de vogels. De Europese kolonisten verstoorden die balans drastisch. Zij introduceerden grazers zoals schapen, herten en konijnen. Maar ook roofdieren, zoals vossen, opossums, hermelijnen en huiskatten. De vleugelloze vogels vormden een makkelijke prooi. Het afbranden van de bossen ten behoeve van de landbouw heeft ook menig vogelleventje gekost. Ondanks al deze ellende leven in de bossen nog veel vogelsoorten die je nergens anders in de wereld tegenkomt. De kans een pukeko, fantail, weka of tui te zien is groot. De schuchtere kiwi daarentegen is een nachtvogel die je niet snel zult treffen. De grootste kans heb je nog in de bossen op Stewart Island. In de Zuidelijke Alpen tref je vast en zeker de kea, een groene, zeer brutale bergpapegaai. In het Westland NP nestelt de witte reiger.
De kusten worden bevolkt door vele soorten zeevogels. Op het schiereiland Otago leven geeloogpinguïns, blauwe pinguïns en koningsalbatrossen. Op Cape Kidnappers nestelt een kolonie jan-van-gents. In het Westland NP komt de zwarte stormvogel voor.
Zeezoogdieren, zoals pelsrobben, zeeleeuwen, dolfijnen, potvissen en walvissen komen in grote getalen voor. Kaikoura op het Zuidereiland is de plaats voor whale watching. Je kunt er net als in de Bay of Islands en Bay of Plenty met dolfijnen zwemmen.
De rivieren en meren zitten boordevol regenboog- en bruine forel. Een eldorado voor hengelsportliefhebbers.
Zeer zeldzaam is de tuatara, een brughagedis, een van de oudste diersoorten ter wereld, die honderd jaar kan worden.Een prettige bekomstigheid is dat je in Nieuw-Zeeland niet bang hoeft te zijn voor gevaarlijke of giftige dieren. Het enige giftige dier, de katipo-spin (een klein spinnetje met een rode streep op zijn zwarte lijfje) kruipt zo goed als nooit rond in de buurt van mensen. Het meest vervelende beestje is een klein mugje, de sandfly.
Het klimaat
In Nieuw-Zeeland zijn de seizoenen tegenovergesteld aan de onze.
- voorjaar: september, oktober en november.
- zomer: december, januari en februari
- najaar: maart, april en mei
- winter: juni, juli en augustus
* westkust: regenrijk, oostkust: droog en hogere temperaturen
* regen valt het hele jaar door
* Noordereiland warmer dan Zuidereiland
* ten noorden van Auckland subtropisch klimaat, elders gematigd zeeklimaat
Het weer is wisselvallig en kan verscheidene malen per dag veranderen. Het waait er voortdurend, doorgaans uit het westen.